Αλλεργική επιπεφυκίτιδα

Ο επιπεφυκότας είναι ένας πολύ λεπτός διάφανος υμένας ο οποίος καλύπτει την πρόσθια οφθαλμική επιφάνεια καθώς και την εσωτερική επιφάνεια των βλεφάρων.

Γράφει ο Φίλιππος Ραχάλ, Κλινικός Οπτικός – Οπτομέτρης

Σταματά στο σκληροκερατοειδές όριο, χωρίς να καλύπτει τον κερατοειδή. Χωρίζεται σε δύο μέρη:

Βολβικός επιπεφυκότας: καλύπτει τον σκληρό χιτώνα και σταματά στο σκληροκερατοειδές όριο.

Βλεφαρικός ή Ταρσικός επιπεφυκότας: καλύπτει την εσωτερική επιφάνεια και των δύο βλεφάρων (άνω & κάτω).

Ο ρόλος του επιπεφυκότα

Ο ρόλος του επιπεφυκότα είναι πολυσήμαντος, όσον αφορά την ομοιόσταση της οφθαλμικής επιφάνειας. Διατηρεί την πρόσθια οφθαλμική επιφάνεια υγρή και ταυτόχρονα συμβάλλει στη λίπανσή της.

Στη δομή του υπάρχουν τα καλυκοειδή κύτταρα τα οποία παράγουν τη βλεννώδη στιβάδα, στην οποία οφείλεται συνολικά η συγκράτηση όλης της δομής της δακρυϊκής στοιβάδας πάνω στον κερατοειδή, διατηρώντας άμεση επαφή με τα πρόσθια επιθηλιακά του κύτταρα.

Διατηρεί τις εσωτερικές επιφάνειες των βλεφάρων (άνω & κάτω) υγρές ως έναν βαθμό, ενώ μέσω των βλεφαρισμών συμβάλλει στη λίπανση της οφθαλμικής επιφάνειας. Με αυτόν τον μηχανισμό επιτυγχάνεται η μικρότερη δυνατή τριβή κατά τους βλεφαρισμούς. Επιτελεί επίσης ρόλο αμυντικό και προστατευτικό υπέρ της οφθαλμικής επιφάνειας, έναντι ξένων σωμάτων, σκόνης, γύρης ή και φλεγμονών που προκαλούνται από μικροοργανισμούς. Ο επιπεφυκότας διαθέτει πολλά μικρά αγγεία με τα οποία παρέχει τις απαραίτητες ποσότητες οξυγόνου στους ιστούς της πρόσθιας οφθαλμικής επιφάνειας, συμπεριλαμβανομένων και των βλεφάρων.

Αλλεργική επιπεφυκίτιδα

Όταν τα μάτια ή ολόκληρο το σώμα μας εκτίθεται σε κάποια αλλεργιογόνα στοιχεία, τα οποία προκαλούν στο ανοσοποιητικό μας σύστημα υπερδιέγερση, με απλά λόγια μια υπερβολική αντίδραση στη λειτουργία του, τότε παρουσιάζεται αλλεργική αντίδραση. Τα μάτια και ο επιπεφυκότας κοκκινίζουν. Μάλιστα ο επιπεφυκότας μπορεί αναλόγως του βαθμού να εμφανίσει οίδημα ενώ ταυτόχρονα προκαλείται αίσθηση καύσου.

Το αλλεργιογόνο στοιχείο έρχεται αρχικά σε επαφή με τον επιπεφυκότα, τον κερατοειδή και τα βλέφαρα, τους τρεις ιστούς της πρόσθιας οφθαλμικής επιφάνειας. Προκαλούνται όλα τα αλλεργικά συμπτώματα λόγω της υπερδιέγερσης του ανοσοποιητικού συστήματος το οποίο με τη σειρά του προστάζει το σώμα για την παραγωγή ισταμίνης και διαφόρων άλλων ενεργών ουσιών από τα λεγόμενα μαστοκύτταρα. Ως εκ τούτου προκαλείται διαστολή ή και επέκταση αγγείων με αποτέλεσμα να ερεθίζονται τα νευρικά άκρα. Όλα αυτά έχουν σαν αποτέλεσμα αυξημένη έκκριση δακρύων, οίδημα του επιπεφυκότα (ήπιο έως έντονο) και γενικά τον ερεθισμό της πρόσθιας οφθαλμικής επιφάνειας.

Αίτια και παράγοντες που προκαλούν αλλεργική επιπεφυκίτιδα

Κάποιοι από τους παράγοντες που οδηγούν σε αλλεργική επιπεφυκίτιδα είναι οι εξής:

• Οικιακή σκόνη.
• Γύρη, σε αρκετές περιπτώσεις δέντρων και γρασιδιού.
• Μούχλα.
• Ίχνη και υπολείμματα από δέρμα και τρίχες ζώων.
• Χημικές ουσίες προερχόμενες από αποσμητικά χώρου, αρώματα κτλ.
• Φαρμακευτική αγωγή.
• Φακοί επαφής και σε κάποιες περιπτώσεις τα διαλύματα συντήρησής τους.
• Φαρμακευτική αγωγή σε μορφή κολλυρίου πάνω στην οφθαλμική επιφάνεια.

Γενικά όσοι είναι αλλεργικοί εμφανίζουν περισσότερες πιθανότητες να εκδηλώσουν και αλλεργική επιπεφυκίτιδα. Ένας άνθρωπος μπορεί να εμφανίσει για πρώτη φορά στη ζωή του αλλεργία σε οποιαδήποτε ηλικία. Κυρίως βέβαια εμφανίζουν τα παιδιά και οι νεαροί ενήλικες, χωρίς και πάλι αυτό να είναι απόλυτο.

Συμπτώματα αλλεργικής επιπεφυκίτιδας

Τα συμπτώματα της αλλεργικής επιπεφυκίτιδας είναι αρκετά κοινά και συνηθισμένα. Τα μάτια εμφανίζονται κόκκινα και ερεθισμένα κατά γενική εικόνα, με έντονη αγγείωση του επιπεφυκότα, ενώ φαίνονται και είναι πιο υγρά. Η όλη κατάσταση προκαλεί μια αίσθηση φαγούρας, ξηρότητας (παρόλο που σε κάποιες περιπτώσεις υπάρχει υπερβολική έκκριση δακρύων), αίσθηση ίσως ξένου σώματος και αίσθηση καύσου. Επίσης είναι δυνατό ο επιπεφυκότας να εμφανίζεται οιδηματικός.

Τύποι αλλεργικής επιπεφυκίτιδας

Η αλλεργική επιπεφυκίτιδα μπορεί αρχικά να διαχωριστεί σε δύο βασικές κατηγορίες:

• Οξεία αλλεργική επιπεφυκίτιδα: έχει σύντομη χρονική περίοδο κατά την οποία εμφανίζονται έντονα και ξαφνικά τα συμπτώματα. Τα βλέφαρα μπορεί να πρηστούν, να δίνουν αίσθηση φαγούρας και καύσου, ενώ ταυτόχρονα μπορεί να συνυπάρχει αυτό που λέμε «υγρή μύτη». Εμφανίζεται ξαφνικά ακόμη και σε περίοδο διαφορετική από αυτήν της εποχικής αλλεργικής επιπεφυκίτιδας. Τέλος μπορεί να εξαφανιστεί ή και να μειωθεί αρκετά όταν απομακρυνθεί το αλλεργιογόνο στοιχείο.

• Χρόνια αλλεργική επιπεφυκίτιδα: θεωρείται σπανιότερη μορφή και η ύπαρξή της είναι σε ετήσια βάση καθώς τα συμπτώματα είναι πιο ήπια, αλλά πιο σταθερά στην έντασή τους.

Κάποια χαρακτηριστικά αίτια αυτού του τύπου αλλεργίας είναι η τροφή, το τρίχωμα ζώων και η σκόνη. Τα συμπτώματα είναι λίγο πολύ κοινά, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να συνυπάρχει φωτοφοβία.

Για να είμαστε ακόμα πιο ακριβείς στην κατηγοριοποίηση των αλλεργικών επιπεφυκιτίδων καλό είναι να κάνουμε την παρακάτω υποκατηγοριοποίηση:

• Εποχική: οφείλεται στη γύρη.
• Χρόνια (ετήσια): πιο μόνιμη κατάσταση κατά τη διάρκεια του έτους.
• Επαφής ή χημική: προκαλείται από αρώματα, καλλυντικά, κολλύρια, υγρά συντήρησης φακών επαφής κ.ά.
• Γιγαντιαία θυλακιώδης: σχετίζεται κυρίως με παρατεταμένη τριβή του άνω βλεφάρου με φακό επαφής.
• Ατοπική: αφορά κυρίως ενήλικες και συχνά συνδέεται με ατοπική δερματίτιδα ή άσθμα.

Διάγνωση αλλεργικής επιπεφυκίτιδας

Στοιχεία για τη διάγνωση της αλλεργικής επιπεφυκίτιδας αντλούμε μέσω του ιστορικού και της άμεσης παρατήρησης της πρόσθιας οφθαλμικής επιφάνειας με τη χρήση σχισμοειδούς λυχνίας.

Πιο συγκεκριμένα αξιολογούνται:

• Η γενική εικόνα του προσώπου.
• Τα βλέφαρα και οι βλεφαρίδες.
• Ο βολβικός και ο ταρσικός επιπεφυκότας.
• Η αγγείωση του επιπεφυκότα.
• Η ύπαρξη θυλακίων μέσω αναστροφής του άνω βλεφάρου.
• Τυχόν επιθηλιοπάθεια κερατοειδούς και επιπεφυκότα με φλουορεσκεΐνη και πράσινη λυσαμίνη.
• Το σκληροκερατοειδές όριο και πιθανή νεοαγγείωση.
• Η κινητικότητα των φακών επαφής σε χρήστες φακών.

Η βιομικροσκόπηση είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς βοηθά στην άμεση παρατήρηση όλων των εμπλεκόμενων ιστών και στην εκτίμηση των ευρημάτων.

Αντιμετώπιση και διαχείριση της αλλεργικής επιπεφυκίτιδας

Υπάρχουν κάποια πράγματα που μπορούν να ανακουφίσουν από τα συμπτώματα:

• Απομάκρυνση του αλλεργιογόνου παράγοντα.
• Αποφυγή τριψίματος των ματιών.
• Χρήση κρύας κομπρέσας.
• Αντιισταμινικά από το στόμα ή σε μορφή οφθαλμικών σταγόνων.
• Μη κορτικοστεροειδή αντιφλεγμονώδη.
• Κορτικοστεροειδή αντιφλεγμονώδη.
• Σταθεροποιητές μαστοκυττάρων.

Σε περιπτώσεις που απαιτείται φαρμακευτική αγωγή, η παραπομπή σε οφθαλμίατρο είναι απαραίτητη.

Στους χρήστες φακών επαφής συνιστώνται επιπλέον:

• Διακοπή χρήσης φακών στην οξεία φάση.
• Επιλογή ημερήσιων φακών επαφής μετά την ύφεση των συμπτωμάτων.
• Ενδεχόμενη αλλαγή διαλύματος συντήρησης.
• Χρήση τεχνητών δακρύων χωρίς συντηρητικά.
• Επιλογή φακών με χαμηλότερο modulus και λεπτότερα άκρα για μείωση της τριβής.
• Περιορισμός της πολύωρης χρήσης φακών.
• Επιλογή υλικών πιο ανθεκτικών στις εναποθέσεις.

Όπως εύκολα γίνεται αντιληπτό, η διαχείριση και αντιμετώπιση της αλλεργικής επιπεφυκίτιδας είναι πολυπαραγοντική και απαιτεί εξατομικευμένη προσέγγιση. Εξίσου σημαντική είναι η έγκαιρη διάγνωση και, όπου χρειάζεται, η παραπομπή σε οφθαλμίατρο για τη χορήγηση της καταλληλότερης θεραπευτικής αγωγής.